(0,5 / 5)

Jeśli miałabym wskazać najgorszy, pod każdym względem, reportaż, jaki zdarzyło mi się czytać, niezależnie od tego, czy byłby to tekst podróżniczy, czy też nie, to bez wahania mogę wskazać Morze wewnętrzne. Ku mojemu zdumieniu książce towarzyszyły teksty pełne zachwytu, takie jak: „Elegia o Japonii napisana z ogromnym szacunkiem”, „Nikt spośród zachodnich autorów nie zna Japonii tak jak Richie. Przepiękna książka”, które zresztą skusiły mnie do lektury. Albo: „Morze Wewnętrzne zasługuje na specjalne miejsce wśród wciąż nielicznych książek o Japonii”.
Tak, zdecydowanie zasługuje na specjalne miejsce, gdzieś na dnie lochu, gdzie sufit jest oddalony o rok świetlny od podłogi, przykryte toną niegaszonego wapna.

Ku mojemu zdumieniu oryginał został wydany w 1993 roku, a nie w okolicach roku 1960, kiedy autor odbywał podróż, co może jakoś usprawiedliwiałoby część poglądów i twierdzeń autora. Ale i tak tylko część.
Ale od początku. Morze wewnętrzne jest w teorii zapisem podróży autora po odciętych od świata malutkich wysepkach zagubionych między głównymi wyspami archipelagu Japonii. I trzeba przyznać, że zaczyna się od pięknych, filmowych i plastycznych opisów wysp i krajobrazu. I mam nieodparte wrażenie, że recenzenci, którzy wyprodukowali peany pochwalne na temat książki, doczytali tylko do tego momentu, bo zaraz potem coś zaczyna zgrzytać. Autor ewidentnie nie lubi postępu: mostów, dróg, urbanizacji. I niestety nie ma tu żalu za odchodzącym krajobrazem czy refleksji nad zmianami. Jest proste stwierdzenie, że prawdziwa Japonia to tylko drewniane domy i małe wioski. I coś zaczyna zgrzytać coraz bardziej.
A potem padają takie radosne stwierdzenia jak: „Japończycy nie mają ani sumienia, ani samoświadomości” czy „Seks jest idealną pamiątką z podróży”. Przy czym autor, chcąc zdobyć tę pamiątkę, próbuje uwodzić piętnastolatkę (sam mając lat 46). I w sumie po tym nie trzeba by było dodawać nic więcej. Ale kolejne fragmenty tylko pogłębiają czeluść, która powinna pochłonąć ten koszmarek.
Richie praktycznie każdej spotkanej osobie przypisuje interpretacje jej zachowań, co jest nie tylko mało reportażowe, ale też bardzo płytkie. Podobnie jak często padające stwierdzenia, że Japończycy są „grzeczni” i „dobrze wychowani”, bez poświęcenia nawet pięciu sekund refleksji, dlaczego tak jest. Shōgun, który jest literaturą beletrystyczną, interpretuje niektóre rzeczy lepiej i z większym szacunkiem dla Japończyków niż nagradzany autor reportażu. A potem jest tylko „lepiej”, bo do „grzeczności” dołącza „naiwność” i „pierwotna niewinność”.
Podsumowując: autor nie tylko zalewa czytelnika kolonializmem i topi w orientalizmie, on jasno i bardzo wprost traktuje Japończyków jak zwierzątka w zoo, którym wolno żyć w historycznym skansenie i dostarczać seksu. Urbanizacja i postęp mogą być wykorzystywane do tego, żeby dostarczyć rozrywek (erotycznych) i seksu wygodniej i na mniejszej przestrzeni. Czyli do tworzenia dzielnic imprezowych i czerwonych latarni (do których zresztą też zaciąga czytelnika).
Jak zazwyczaj wkurzam się, kiedy pół tekstu reportażu zajmują rozważania autora nad jego własnym „ja”, tu nawet się cieszyłam. Naprawdę rozważania autora na temat jego żony, decyzja o rozwodzie i plany uwiedzenia kolejnej spotkanej osoby były i tak lepsze niż kolejne „rewelacje” na temat Japonii.
I żeby nie było, doskonale zdaję sobie sprawę, jak wyglądał stosunek białych do jakiejkolwiek egzotyki, niezależnie od kierunku, z którego pochodziła. I pewnie gdyby książka została wydana krótko po podróży autora, czyli w latach 60., to byłaby teraz równie ciężkostrawną lekturą, ale byłaby też spojrzeniem bardziej na Amerykanina i jego wizję świata niż na Japonię. Zakładam, że pierwowzór był pamiętnikiem z podróży, którego autor po trzydziestu latach nie zredagował, ale rozdźwięk między datą wydania a treścią tylko czyni lekturę jeszcze bardziej bolesną.
Skupienie autora na własnym „ja”, seksualizacja wszystkiego, co się rusza (w tym nieletnich), przypisywanie rozmówcom intencji, generalizacja wszystkiego, co popadnie, i galopujący orientalizm. Chyba nie da się stworzyć jeszcze gorszego przepisu na reportaż.